Patates fiyatları yüzde 700 arttı: Küresel krizler gıda piyasasını etkiliyor
Küresel krizlerin etkisiyle patates fiyatlarında yaşanan artış dikkat çekti. Gübre ve enerji maliyetlerindeki yükselişin tarım ürünleri üzerindeki baskıyı artırdığı belirtiliyor.
Patates fiyatlarında son dönemde yaşanan sert artış, küresel ölçekte devam eden krizlerin tarım ve gıda piyasaları üzerindeki etkisini yeniden gündeme taşıdı. ABD-İsrail’in İran İslam Cumhuriyeti’ne yönelik askeri hareketleri ve Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, gübre ve enerji maliyetlerinde yükselişe yol açarak tarımsal üretim üzerinde baskı oluşturdu. Bu gelişmelerin, patates gibi temel gıda maddelerinde yeni bir fiyat krizi endişesini beraberinde getirdiği belirtiliyor.
Patates vadeli işlem fiyatlarında hızlı yükseliş
Son haftalarda patates vadeli işlem fiyatlarında yaşanan artış, gıda güvenliği ve tedarik zinciri üzerindeki baskılara ilişkin uyarılarla birlikte değerlendiriliyor. Trading Economics verilerine göre patatesle ilgili finansal kontratlar son bir ayda yüzde 700’ün üzerinde artış gösterdi. Aynı verilere göre Mayıs ortası itibarıyla yıllık bazda artış yüzde 34’ün üzerine çıktı.
Bu yükselişin temel nedenleri arasında Orta Doğu’daki çatışmaların gübre tedariki, enerji maliyetleri ve tarımsal ticaret yolları üzerindeki etkilerine yönelik endişeler bulunuyor. Patates üretiminde kullanılan üre ve amonyak gibi azot bazlı gübrelerin yoğunluğu da maliyet artışının etkisini artıran unsurlar arasında yer alıyor.
Hürmüz Boğazı’nın küresel ticaretteki önemi
Küresel ham petrol ihracatının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, aynı zamanda azot bazlı gübre sevkiyatları açısından kritik bir geçiş noktası olarak öne çıkıyor. Sektör tahminlerine göre çatışmaların tırmanmasıyla birlikte gübre fiyatlarında yaklaşık yüzde 80 oranında artış yaşandı. Birleşmiş Milletler verilerine göre küresel gübre ticaretinin yaklaşık üçte biri normal koşullarda Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor.
Analistler, mevcut gelişmelerin kısa vadede doğrudan bir kıtlık oluşturmasının beklenmediğini ifade ediyor. Ancak tarım, gübre ve nakliye maliyetlerinde artış beklentisinin güçlendiği, bunun da geniş kapsamlı gıda fiyatlarını etkileyebileceği değerlendiriliyor.
Avrupa’da arz dengesi ve piyasa etkileri
Avrupa’da çiftçilerin son yıllarda artan talebe karşılık üretimi genişletmesi nedeniyle patates arzında fazlalık yaşandığı bildiriliyor. Bu durumun, tüketicileri perakende fiyatlarındaki ani artışlardan şimdilik koruduğu ifade ediliyor. Ancak piyasalarda küresel ticaret ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların uzun vadeli etkileri izlenmeye devam ediyor.
Avrupa Birliği’nin 2022 yılında Ukrayna savaşının ardından Rusya ile enerji bağlarını kesmesi, bölgedeki yaşam maliyetlerini artırarak ekonomik baskıyı yükseltmişti. Mevcut küresel gerilimlerin bu baskıyı daha da artırdığı ve enerji ithalat maliyetlerini yükselttiği belirtiliyor.
Diğer gıda ürünlerine olası etkiler
Hürmüz Boğazı’ndaki olası aksaklıkların sadece patates değil, daha geniş bir tarımsal emtia grubunu etkilediği ifade ediliyor. Food and Agriculture Organization verilerine göre küresel gıda fiyatları üst üste üç ay yükseliş gösterdi ve bitkisel yağ fiyatları 2022’den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
Buğday, pirinç ve mısır fiyatlarında da artış eğilimi gözlemlenirken, uzun sürebilecek aksaklıkların ekmek, süt ürünleri, et ve işlenmiş gıda fiyatlarını da etkileyebileceği belirtiliyor. Ekonomistler, bu etkilerin gelişmiş ülkelerde yüksek market faturalarıyla, daha düşük gelirli ülkelerde ise daha ağır sonuçlarla hissedilebileceğini ifade ediyor.
Gıda ve enerji piyasalarındaki belirsizliklerin devam etmesi halinde, küresel tarımsal üretim ve ticaret akışlarının daha geniş kapsamlı etkilerle karşı karşıya kalabileceği değerlendiriliyor.
